गुरुद्वारा सिंग सभा

गुरु नानक देव जी यांची ऐतिहासिक भेट (1509)

एकतेचा संदेश पसरवणे

सन 1509 मध्ये, भारतीय उपखंडातील त्यांच्या दुसऱ्या मिशनरी प्रवासादरम्यान (दुसरी उदासी म्हणून ओळखले जाते) शीख धर्माचे संस्थापक, गुरू नानक देवजी यांनी पुष्कर या पवित्र शहराला भेट दिली. त्याने कार्तिक पौर्णिमा पौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर येण्याचे निवडले. पुष्कर सरोवराच्या किनाऱ्यावर उभे राहून, गुरु नानक देवजी स्थानिक हिंदू ऋषी, तपस्वी आणि यात्रेकरूंसोबत सखोल धर्मशास्त्रीय प्रवचनात गुंतले, एकेश्वरवाद, सामुदायिक समरसता आणि दैवासमोर समतेचा संदेश देत.

शीख तीर्थयात्रा आणि कनेक्शन

त्यांच्या ऐतिहासिक भेटीपूर्वी पुष्कर हे शिखांसाठी एक महत्त्वपूर्ण तीर्थक्षेत्र बनले होते. शतकानुशतके, शीख सैनिक आणि प्रवासी नियमितपणे गुरू नानक देवजींनी ज्या ठिकाणी दैवी शिकवणी दिली होती त्या ठिकाणी त्यांना आदरांजली वाहण्यासाठी शहरात थांबायचे. आज, कार्तिक पौर्णिमेदरम्यान गुरुद्वाराचा वार्षिक उत्सव गुरू नानक देव जी यांच्या जयंती (गुरपूरब) सोबत आहे, हजारो भक्त येतात.

गुरु गोविंद सिंग यांची भेट (१७०६)

राजपुतानातून प्रवास

1706 मध्ये, मुक्तसरच्या लढाईनंतर आणि राजपुताना राज्यांमधून दक्षिणेकडे प्रवास करत असताना, दहावे शीख गुरु, गुरू गोविंद सिंग जी यांनी पुष्करला भेट दिली. गुरू सुमारे एक आठवडा पुष्करमध्ये राहिले, एका निसर्गरम्य आंब्याच्या बागेत तळ ठोकून आणि पुष्कर सरोवराच्या किनाऱ्यावर दररोज आध्यात्मिक मंडळी (दिवाण) ठेवत. त्यांच्या भेटीमुळे शीख समुदाय आणि राजपुतानाचे राज्यकर्ते यांच्यात मजबूत सांस्कृतिक संबंध निर्माण झाले.

पुजारी चेतन दास आणि हुकमनामा

त्यांच्या वास्तव्यादरम्यान, स्थानिक ब्राह्मण पुजारी चेतन दास यांनी गुरु गोविंद सिंग जी यांची मोठ्या भक्तीने सेवा केली. त्यांच्या सेवेवर प्रसन्न होऊन गुरूंनी चेतन दास यांना भोजपत्रावर (बर्चाची साल/पान) लिहिलेला पवित्र हुकमनामा (शाही हुकूम) भेट दिला. हा अमूल्य ऐतिहासिक दस्तऐवज, एका पवित्र अवशेषासह (एक लहान लाकडी कंगवा किंवा कांगा), पुष्करमधील चेतन दास यांच्या वंशजांनी अजूनही जतन केला आहे, जो दहाव्या गुरूशी एक दुर्मिळ ऐतिहासिक संबंध आहे.

गोविंद घाट

ऐतिहासिक आंघोळीचा तटबंध

गुरु गोविंद सिंग जी यांनी पुष्कर तलावावर तळ ठोकला आणि स्नान केले त्या जागेला त्यांच्या सन्मानार्थ गोविंद घाट असे नाव देण्यात आले. पायऱ्यांवर एक लहान संगमरवरी कियॉस्क बांधण्यात आला होता, ज्यामध्ये गुरुमुखी, देवनागरी, पर्शियन आणि रोमन अशा चार वेगळ्या लिपींमध्ये "गोविंद घाट" कोरलेला दगडी स्लॅब होता. ऐतिहासिक दगडी स्लॅब आणि त्याचा गुरु गोविंद सिंग जी यांच्याशी असलेला संबंध पूर्णपणे अबाधित आहे.

आर्किटेक्चर आणि संगमरवरी डिझाइन

मार्बल पॅलेस

मूलतः 19व्या शतकात बांधलेली एक लहान दगडी रचना, आधुनिक गुरुद्वारा सिंग सभा पूर्णपणे भव्य, पांढरा संगमरवरी राजवाडा म्हणून पुनर्बांधणी केली गेली आहे. बाबा लाखा सिंग यांच्या दिग्दर्शनाखाली कर सेवा (सामुदायिक स्वयंसेवी श्रम) द्वारे बांधण्यात आलेले, त्यात अरवली पर्वतरांगांच्या शेजारी सुंदरपणे उभ्या असलेल्या रिबड पांढरे घुमट, अलंकृत छत्री (किऑस्क) आणि सोन्याचा मुलामा असलेल्या स्पायर्ससह पारंपारिक शीख वास्तुशिल्प घटक आहेत.

दरबार साहिब

गुरुद्वाराचे हृदय वरच्या मजल्यावरील प्रशस्त दरबार साहिब आहे, जेथे गुरु ग्रंथ साहिब (पवित्र ग्रंथ) एका सोनेरी छताखाली स्थापित आहे. मोठ्या कमानदार खिडक्या पवित्र पुष्कर सरोवर आणि दूरच्या टेकडीवरील सावित्री मंदिराची चित्तथरारक दृश्ये देतात, ध्यान आणि प्रार्थनेसाठी खोल शांत वातावरण निर्माण करतात.

अभ्यागत माहिती आणि लॉजिस्टिक

• स्थान: गुरुद्वारा सिंह सभा पुष्करच्या पूर्वेला ब्रह्मा मंदिर आणि पुष्कर बाजार पासून 10 मिनिटांच्या अंतरावर आहे. पायी किंवा ऑटो-रिक्षाने सहज पोहोचता येते.
• वेळा: दररोज 24 तास उघडे. मुख्य प्रार्थना (आसा दी वर) पहाटे 4:30 वाजता सुरू होतात आणि संध्याकाळच्या प्रार्थना (रेहरास साहिब) सूर्यास्ताच्या वेळी होतात. मोफत प्रवेश.
• शिष्टाचार: सर्व अभ्यागतांनी त्यांचे डोके झाकले पाहिजे आणि प्रवेशद्वारावर त्यांचे बूट काढले पाहिजेत. बाहेरील अंगणात छायाचित्रण करण्याची परवानगी आहे परंतु सक्रिय सभा दरम्यान मुख्य प्रार्थना हॉलमध्ये प्रतिबंधित आहे.